Kiều Trần Như
Pāli: Koṇḍañña · Sanskrit: Kauṇḍinya
Người lớn tuổi nhất trong nhóm năm vị tu sĩ nghe bài pháp đầu tiên của Phật, và là người giác ngộ trước nhất.
Kiều Trần Như (Koṇḍañña) là vị trưởng lão trong năm anh em từng tu khổ hạnh cùng Đức Phật trước khi Ngài thành đạo. Sau khi Phật giác ngộ, năm vị này là những người đầu tiên được nghe bài pháp khai đạo — bài Chuyển Pháp Luân giảng về Tứ Diệu Đế tại vườn Lộc Uyển. Ngay trong thời pháp ấy, Kiều Trần Như là người đầu tiên trong lịch sử khai mở pháp nhãn, chứng được quả vị thánh đầu tiên.
Gốc từ: Koṇḍañña/Kauṇḍinya vốn là tên một dòng họ Bà-la-môn. Vì ngài là người trước nhất “thấy pháp”, Đức Phật đã reo lên lời tán thán, từ đó ngài có thêm danh xưng “Aññā-Koṇḍañña” — Kiều Trần Như “đã liễu ngộ”.
Ý nghĩa lịch sử của ngài rất đặc biệt: sự giác ngộ của ngài đánh dấu lần đầu tiên Tăng bảo (cộng đồng đệ tử xuất gia) xuất hiện, làm tròn đủ Tam bảo Phật–Pháp–Tăng. Vì thế, ngài thường được nhắc đến như đệ tử chứng quả sớm nhất, vị Tỳ-kheo đầu tiên của Giáo hội.
Ví dụ: Nếu xem buổi giảng pháp đầu tiên như “ngày khai trường” của đạo Phật, thì Kiều Trần Như chính là “người học trò đầu tiên tốt nghiệp” ngay trong buổi học khai giảng ấy.
Dễ nhầm: Có người cho rằng năm anh em đều chứng đạo cùng lúc với Kiều Trần Như. Thực ra chỉ một mình ngài đắc pháp nhãn trong thời pháp đầu; bốn vị còn lại lần lượt giác ngộ sau đó qua các thời pháp tiếp theo.