Thập lục quán

Thập lục quán là mười sáu phép quán được Đức Phật dạy trong Kinh Quán Vô Lượng Thọ, nhằm giúp hành giả Tịnh độ quán tưởng cảnh giới Cực Lạc và đức Phật A Di Đà, từ đó phát nguyện và đủ duyên vãng sinh về cõi ấy.

Gốc từ: “Thập lục” là “mười sáu”, “quán” là “quán tưởng”, “quán sát”; chỉ mười sáu đề mục quán theo trình tự từ thô đến tế.

Mười sáu phép quán đi theo thứ lớp: bắt đầu từ quán mặt trời lặn, quán nước, quán đất báu, cây báu, ao báu, lầu các, tòa sen, rồi quán thân tướng Phật A Di Đà và hai vị Bồ tát Quán Thế Âm, Đại Thế Chí; ba phép quán cuối nói về chín phẩm vãng sinh, phân loại các hạng người sinh về Tịnh độ tùy theo công hạnh. Pháp tu này thuộc về quán tưởng niệm Phật, một trong các cửa hành trì của Tịnh độ tông, bên cạnh cách trì danh hiệu.

Ví dụ: Người mới tập có thể bắt đầu bằng phép quán đầu tiên là ngồi yên hướng về phía tây nhìn mặt trời sắp lặn, để định tâm và làm quen với việc giữ một hình ảnh trong tâm.

Dễ nhầm: Có người cho rằng phải hành đủ mười sáu phép quán phức tạp mới được vãng sinh. Thực ra kinh nêu nhiều cấp độ; ngay cả người chỉ xưng niệm danh hiệu với tâm chí thành cũng được nói là có thể vãng sinh, nên Thập lục quán là một trong nhiều con đường chứ không phải điều kiện bắt buộc duy nhất.