Lục niệm

Lục niệm là sáu pháp tùy niệm (anussati): niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm giới, niệm thí (bố thí) và niệm thiên (chư thiên). Đây là sáu đề mục giúp hành giả hướng tâm về điều thiện lành, làm khởi lên niềm hoan hỷ, an tịnh và phòng hộ tâm khỏi sợ hãi, bất an.

Gốc từ: “Niệm” (念) là nhớ nghĩ, tưởng nhớ; Pāli anussati nghĩa là sự nhớ nghĩ lặp lại, hồi tưởng. “Lục niệm” tức sáu pháp nhớ nghĩ.

Trong giáo lý, mỗi pháp niệm có chủ đề riêng: niệm Phật là tưởng nhớ các đức hạnh của Phật; niệm Pháp và niệm Tăng tương tự với Pháp bảo và Tăng bảo; niệm giới là nhớ đến giới hạnh thanh tịnh của mình; niệm thí là nhớ đến công hạnh bố thí; niệm thiên là nhớ đến các đức lành (tín, giới, văn, thí, tuệ) khiến chúng sinh sinh về cõi trời. Khi tâm an trú vào các đề mục này, phiền não tạm lắng và niềm tin được củng cố.

Ví dụ: Đức Phật từng dạy người cư sĩ khi sợ hãi hãy niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng để tâm vững vàng, lấy ân đức của Tam bảo làm chỗ nương.

Trong thực hành: Lục niệm vừa là pháp tu định nhẹ nhàng cho người tại gia, vừa nuôi dưỡng các tâm sở thiện như tàm quý, hoan hỷ.

Dễ nhầm: Lục niệm rộng hơn “niệm Phật” theo nghĩa Tịnh độ; ở đây niệm là quán tưởng các đức tính, không hẳn là trì danh hiệu. Niệm thiên cũng không phải cầu xin chư thiên, mà là noi theo những đức lành đưa đến cõi lành.