Tánh cụ

Tánh cụ là một học thuyết đặc sắc của tông Thiên Thai, chủ trương rằng bản tánh (tâm tánh, Phật tánh) vốn sẵn đủ đầy mười pháp giới — từ địa ngục cho đến Phật — bao gồm cả mầm thiện lẫn mầm ác, không do thêm vào hay bớt đi.

Gốc từ: “Tánh cụ” (性具) gồm tánh (bản tánh) và cụ (đầy đủ, gồm chứa); nghĩa là “bản tánh vốn đầy đủ tất cả”.

Đây là một trong những điểm lý luận táo bạo nhất của Thiên Thai, đặc biệt qua mệnh đề “tánh ác” — cho rằng ngay nơi Phật tánh cũng “sẵn đủ” cả tính ác, nhưng bậc giác ngộ tuy đủ mà không khởi, không bị nó sai sử. Học thuyết gắn liền với tư tưởng nhất niệm tam thiên và thập pháp giới hỗ cụ (mỗi pháp giới đều bao hàm chín pháp giới còn lại), nhấn mạnh tính viên dung, trọn vẹn của một niệm tâm. Tánh cụ cho thấy phàm và thánh không cách nhau ở chỗ “có hay không có”, mà ở chỗ mê hay ngộ, khởi hay không khởi.

Ví dụ: Cũng như tấm gương sáng có thể phản chiếu cả cảnh đẹp lẫn cảnh xấu mà gương không vì thế nhiễm ô, Phật tánh “đủ” cả thiện ác mà vẫn thanh tịnh.

Dễ nhầm: “Tánh ác” không có nghĩa Phật làm điều ác hay bản tánh là xấu. Nó chỉ nói khả năng vốn sẵn đủ; điểm mấu chốt là bậc giác ngộ không bị tính ác chi phối.