Kiêu
Pāli: mada · Sanskrit: mada
Một phiền não nhỏ: tâm say sưa, tự mãn về những điều tốt đẹp mình đang có, từ đó sinh kiêu căng ngạo nghễ.
Kiêu là một tiểu tùy phiền não (phiền não phụ, mức độ nhỏ) trong môn phân tích tâm, chỉ trạng thái say đắm, tự mãn về sự hưng thịnh, tốt đẹp của bản thân — như sức khỏe, tuổi trẻ, tài năng, của cải, dòng dõi — mà sinh ra ngạo nghễ, đắm chìm trong cái hay của mình.
Gốc từ: Pāli và Phạn mada nghĩa là “say”, giống như say rượu; ở đây là “say” trước những điều khả ái của chính mình. Hán dịch là “kiêu”, chỉ sự đắm say tự đề cao.
Trong hệ thống phân loại phiền não của Duy thức, Kiêu được xếp vào nhóm tiểu tùy phiền não, lấy một phần của tham làm tự thể. Đặc tính của nó là khiến tâm đắm nhiễm, dễ buông lung và làm chỗ nương cho các phiền não khác sinh khởi. Vì người đang “say” với cái tốt của mình thì khó tỉnh giác, dễ phóng dật và xao lãng tu tập. Kiêu vì thế cản trở sự khiêm hạ và tinh tấn vốn cần thiết trên đường đạo.
Ví dụ: Một người trẻ khỏe, được khen ngợi rồi sinh tâm đắc ý, xem thường người khác và lười tu sửa — đó là Kiêu đang vận hành, “say” trong sự hưng thịnh nhất thời.
Dễ nhầm: Cần phân biệt Kiêu với Mạn (kiêu mạn). Mạn là tâm so sánh, cho mình hơn người khác; còn Kiêu là tự đắm say trong cái tốt của riêng mình, không nhất thiết đem ra so với ai. Hai phiền não gần nhau nhưng cơ chế tâm lý khác nhau, không nên đồng nhất.