Bất thối chuyển
Sanskrit: avaivartika
Quả vị mà hành giả Bồ-tát không còn lui sụt khỏi con đường tiến đến quả Phật.
Bất thối chuyển là quả vị Bồ-tát đã đạt đến mức không còn thối lui khỏi con đường tu hành thành Phật, dù gặp nghịch cảnh hay trải qua thời gian dài cũng không sa sút, không quay trở lại các quả vị thấp hơn hay rơi vào hàng Nhị thừa, phàm phu.
Gốc từ: Phạn ngữ avaivartika nghĩa là “không thối chuyển, không quay lui”; Hán phiên âm là A-bệ-bạt-trí và dịch nghĩa là bất thối chuyển (不退轉) — “không lui sụt, không xoay ngược”.
Về phương diện giáo lý, bất thối chuyển thường được phân thành ba: vị bất thối (không lui khỏi quả vị đã chứng), hạnh bất thối (không lui khỏi các công hạnh độ sinh đang tu) và niệm bất thối (không lui khỏi chánh niệm, niệm niệm tương ưng với trí tuệ). Đây là một cột mốc quan trọng đảm bảo hành giả nhất định sẽ thành Phật, không còn nguy cơ đọa lạc giữa đường. Trong truyền thống Tịnh Độ, một sức hấp dẫn lớn của việc vãng sinh Cực Lạc là ở đó hành giả liền được bất thối chuyển, tiến thẳng đến giác ngộ không còn thối đọa.
Ví dụ: Kinh A Di Đà nói chúng sinh vãng sinh về Cực Lạc đều là bậc “bất thối chuyển”, nhiều vị còn là Nhất sinh bổ xứ — đây được nêu như lợi ích thù thắng của pháp môn Tịnh Độ.
Dễ nhầm: Bất thối chuyển không có nghĩa là đã thành Phật hay hết tu; hành giả vẫn tiếp tục tiến tu, chỉ là chắc chắn không còn lui sụt. Cũng cần phân biệt ba cấp độ bất thối (vị, hạnh, niệm) ứng với các tầng bậc tu chứng khác nhau, không phải đều như nhau.