Tứ pháp giới
Bốn cách nhìn về thực tại theo tông Hoa Nghiêm, đi từ sự vật riêng lẻ đến chỗ mọi sự dung thông vô ngại với nhau.
Tứ pháp giới là bốn tầng quán chiếu về pháp giới (toàn thể thực tại) do tông Hoa Nghiêm khai triển, nhằm trình bày cái nhìn từ cạn đến sâu về mối quan hệ giữa các sự vật và nguyên lý chung của chúng.
Gốc từ: “Tứ” là bốn, “pháp giới” là cõi của muôn pháp, toàn thể các hiện tượng và bản tánh của chúng. Bốn pháp giới là bốn cách thể nhập cùng một thực tại ấy.
Bốn tầng gồm: Sự pháp giới nhìn thế giới như vô số sự vật riêng biệt, mỗi vật một tướng; Lý pháp giới nhìn thấy cái lý chung (chân như, tánh không) làm nền cho muôn vật; Lý sự vô ngại pháp giới thấy lý và sự không ngăn ngại nhau, bản thể và hiện tượng dung thông; và cao nhất là Sự sự vô ngại pháp giới, thấy từng sự vật với từng sự vật đều dung nhiếp, phản chiếu lẫn nhau không chướng ngại. Tầng cuối này là đặc sắc của Hoa Nghiêm, diễn tả vũ trụ trùng trùng duyên khởi, cái này có trong cái kia.
Ví dụ: Hình ảnh “lưới ngọc Đế Thích” với vô số viên ngọc, mỗi viên phản chiếu tất cả những viên còn lại, thường được dùng để minh họa cảnh giới sự sự vô ngại.
Dễ nhầm: Có người tưởng bốn pháp giới là bốn thế giới khác nhau, tách rời. Thực ra đó là bốn cấp độ nhận thức về cùng một thực tại; người tu đi từ cái thấy thô đến cái thấy tinh, chứ không phải bước qua bốn nơi chốn riêng biệt.