Ba-dật-đề
Pāli: pācittiya · Sanskrit: pātayantika
Một nhóm giới luật của hàng xuất gia, thuộc loại lỗi nhẹ. Nếu phạm thì phải xả bỏ vật liên quan (với loại có vật) hoặc thành tâm sám hối thì được thanh tịnh trở lại.
Ba-dật-đề là một nhóm giới điều trong giới bổn (Ba-la-đề-mộc-xoa) của tỳ-kheo và tỳ-kheo-ni, thuộc loại lỗi tương đối nhẹ. Khi phạm, hành giả cần phát lồ sám hối trước chúng (và với loại có liên quan tài vật thì phải xả vật) mới khôi phục sự thanh tịnh.
Gốc từ: Phiên âm Pāli pācittiya (Sanskrit: pātayantika), thường giải nghĩa là tội khiến “đọa lạc” nếu không sám hối; Hán còn dịch ý là “đọa” hoặc “đơn đọa”.
Trong cấu trúc giới luật, các tội được xếp theo mức độ nặng nhẹ, từ ba-la-di (trọng tội, mất tư cách tỳ-kheo) xuống tăng-tàn, rồi đến ba-dật-đề và các tội nhẹ hơn. Nhóm ba-dật-đề lại chia làm hai: loại xả đọa (ni-tát-kỳ ba-dật-đề — phạm vì cất giữ, thọ dụng vật không đúng pháp, phải xả vật rồi sám) và loại đơn đọa (chỉ cần sám hối). Hệ thống phân loại này thể hiện tinh thần luật học: tùy lỗi nặng nhẹ mà có cách yết-ma, sám hối tương ứng để gìn giữ sự thanh tịnh của Tăng đoàn.
Ví dụ: Các lỗi như cố ý nói dối, cất chứa y dư quá hạn định, làm tổn hại cây cỏ… thuộc nhóm ba-dật-đề; người phạm thành tâm bày tỏ và sám hối đúng pháp thì hết tội.
Dễ nhầm: Ba-dật-đề là lỗi có thể sám hối phục hồi, khác hẳn ba-la-di vốn là trọng tội khiến mất giới thể tỳ-kheo, không thể sám trừ. Vì vậy không nên xem nhẹ hay đánh đồng các cấp độ giới tội.