Trụ đá A Dục
Những cột đá lớn do vua A Dục cho dựng khắp Ấn Độ để khắc lời răn dạy đạo đức và đánh dấu các thánh tích Phật giáo.
Trụ đá A Dục là hệ thống cột đá nguyên khối được vua A Dục (Aśoka, trị vì khoảng thế kỷ III TCN) cho dựng tại nhiều nơi trên khắp lãnh thổ đế chế Khổng Tước. Trên thân và đầu trụ khắc các chiếu chỉ (pháp dụ) bằng chữ Brahmi, ghi lời khuyên dân chúng sống đạo đức, tôn trọng sự sống, hòa thuận giữa các tín ngưỡng. Một số trụ được dựng để đánh dấu các thánh tích trong cuộc đời Đức Phật.
Gốc từ: “Trụ” (Hán) là cột chống; “A Dục” phiên âm từ Aśoka. Ghép lại chỉ những cây cột đá mang tên vị vua đã dựng nên chúng.
Các trụ đá này là chứng tích lịch sử quý giá giúp xác định vị trí nhiều thánh tích và phản ánh chính sách trị nước theo tinh thần Chánh pháp (dharma) của A Dục sau khi ông quy y Phật. Đầu trụ thường tạc hình các loài thú; nổi tiếng nhất là đầu trụ bốn con sư tử ở Sarnath, về sau trở thành quốc huy của nước Cộng hòa Ấn Độ, còn bánh xe pháp luân trên đó đi vào quốc kỳ.
Ví dụ: Trụ đá tại Lâm Tì Ni (Lumbini) có khắc dòng chữ ghi nhận đây là nơi Đức Phật đản sinh, giúp giới khảo cổ định vị thánh tích này.
Dễ nhầm: Lời khắc trên trụ thể hiện chính sách đạo đức và khoan dung tôn giáo nói chung, không phải là kinh điển Phật giáo; “dharma” trong các chiếu chỉ mang nghĩa rộng về luân lý, không đồng nhất hoàn toàn với giáo pháp chuyên môn của một tông phái.