Chánh định

Chánh định là sự tập trung tâm đúng đắn — một trong tám phần của Bát Chánh Đạo. Khác với việc gồng ép hay tập trung vào điều xấu, chánh định là gom tâm lại trong an tĩnh, lành mạnh, khiến tâm trở nên vững chãi, sáng suốt. Tâm có định thì mới đủ tĩnh lặng để trí tuệ quán chiếu sự thật phát sinh.

Gốc từ: “chánh định” là từ Hán–Việt — chánh (đúng đắn, ngay thẳng) và định (sự an trụ, tâm đứng yên một chỗ, dịch chữ Phạn samādhi: trạng thái tâm gom lại, vững vàng). Chữ “chánh” đặt trước để phân biệt với những kiểu định lệch hướng, dùng cho mục đích bất thiện.

Chánh định là chi phần thứ tám, khép lại nhóm “Định” trong cấu trúc giới – định – tuệ của Bát Chánh Đạo (cùng với chánh tinh tấn và chánh niệm). Ví dụ: khi ngồi yên theo dõi hơi thở, tâm dần lắng xuống, bớt tán loạn; nhờ sự an định ấy, ta nhìn rõ hơn những lo nghĩ vừa khởi lên trong lòng.

Chánh định không phải mục tiêu cuối cùng, mà là bậc thang. Trong lộ trình giới – định – tuệ, định là nền cho tuệ: tâm có lắng trong như mặt hồ phẳng lặng thì mới phản chiếu sự vật đúng như nó là. Vì thế người tu không tìm định để hưởng cảm giác an lạc rồi dừng lại, mà để có một nội tâm đủ tĩnh mà thấy rõ vô thường, vô ngã và buông dần phiền não.