Triệu Châu
Thiền sư Trung Hoa đời Đường sống rất thọ, nổi tiếng với lối dạy mộc mạc mà sắc bén, đặc biệt qua công án 'con chó không Phật tánh'.
Triệu Châu (tên thường dùng theo địa danh nơi ngài trụ trì) là một thiền sư lớn của Thiền tông Trung Hoa đời Đường, tương truyền sống rất thọ và hành đạo đến tuổi già. Ngài nổi tiếng với phong cách giáo hóa giản dị, dùng những lời nói đời thường nhất để chỉ thẳng tâm người học, không phô trương thần thông hay lý luận cao xa. Lối dạy ấy về sau được gọi là “khẩu thần thông Triệu Châu” — lời nói nhẹ mà có sức chuyển hóa.
Gốc từ: “Triệu Châu” vốn là tên một châu (đơn vị hành chính) ở Trung Hoa; theo thông lệ Thiền tông, thiền sư thường được gọi bằng tên nơi mình trụ trì thay cho pháp danh.
Triệu Châu giữ vị trí trung tâm trong kho tàng công án. Câu trả lời “Không” (Vô) của ngài khi được hỏi “con chó có Phật tánh không” trở thành công án đầu tiên trong Vô Môn Quan, là cửa ải nhập môn cho nhiều thế hệ thiền sinh. Một công án nổi tiếng khác là “uống trà đi” (khiết trà khứ), cho thấy đạo nằm ngay trong sinh hoạt thường nhật.
Ví dụ: Khi tăng hỏi “con chó có Phật tánh không?”, ngài đáp “Vô”. Điều khó là ở chỗ kinh điển dạy “tất cả chúng sinh đều có Phật tánh”, nên chữ “Vô” này không phải để trả lời có/không, mà để cắt đứt thói quen suy lường nhị nguyên của người hỏi.
Dễ nhầm: Chữ “Vô” của Triệu Châu thường bị hiểu thành “con chó không có Phật tánh” theo nghĩa đen, rồi suy ra mâu thuẫn với giáo lý. Thực ra đây là công án dùng để đập vỡ tư duy phân biệt, không phải một mệnh đề triết học để xác quyết.