Bất tịnh quán
Pāli: asubha · Sanskrit: aśubha
Phép quán nhìn rõ thân thể là không sạch sẽ, nhằm làm nguội lạnh lòng tham đắm sắc dục.
Bất tịnh quán là một phép thiền quán cổ điển, hướng dẫn hành giả quán sát thân thể đúng như thật để thấy nó không sạch sẽ, đáng tham đắm như tâm tham vẫn lầm tưởng. Đây là pháp đối trị trực tiếp với lòng tham ái, đặc biệt là tham dục.
Gốc từ: Pāli asubha / Phạn aśubha, gồm tiền tố phủ định a- và śubha (đẹp, tịnh, khả ái) — nghĩa đen là “cái không tịnh, không đẹp”; Hán dịch “bất tịnh”.
Pháp quán này thường triển khai qua việc quán ba mươi hai thể trược (tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy… cho đến các chất bài tiết) và quán chín lỗ thường rỉ chảy bất tịnh. Một hình thức khác là quán tử thi qua các giai đoạn tan rã. Bất tịnh quán là một trong năm pháp quán dừng tâm (ngũ đình tâm quán), và liên hệ chặt với phần “quán thân” trong Tứ niệm xứ.
Trong thực hành: Người nặng tâm tham sắc được khuyên tu pháp này để thấy rõ bản chất thân, từ đó lắng dịu dục vọng.
Dễ nhầm: Bất tịnh quán không nhằm gieo lòng chán ghét, hắt hủi thân mình hay người khác, mà để buông tham chấp và thấy thân như thật; dùng quá đà sinh ghê sợ cực đoan là sai lệch, cần cân bằng với tâm từ.