Đại Trí Độ Luận

Đại Trí Độ Luận là một bộ luận rất lớn, tương truyền do Bồ tát Long Thọ (Nāgārjuna) trước tác, nhằm giải thích Kinh Đại Phẩm Bát Nhã (phẩm bản lớn của hệ Bát Nhã). Bộ luận trải dài qua nhiều quyển, bàn rộng không chỉ về nghĩa lý tánh Không mà còn về vô số đề mục giáo lý, lịch sử, thực hành, đến mức được ví như một bách khoa thư của Phật giáo Đại thừa.

Gốc từ: Tên Sanskrit Mahā-prajñāpāramitā-śāstra: mahā (đại, lớn), prajñā (trí tuệ), pāramitā (độ, đáo bỉ ngạn — đến bờ kia), śāstra (luận). Hợp lại: “luận về trí tuệ lớn đưa qua bờ”.

Trong tư tưởng Đại thừa, bộ luận giữ vị trí trung tâm vì nó khai triển nghĩa Bát Nhã và tánh Không một cách hệ thống, đồng thời trình bày con đường Bồ tát hạnh qua sáu ba-la-mật. Bản Hán dịch của ngài Cưu Ma La Thập có ảnh hưởng rất sâu tại Đông Á, là nguồn tham khảo căn bản cho nhiều tông phái khi luận về trí tuệ và phương tiện.

Liên hệ: Bộ luận nối liền tư tưởng Trung quán (về tánh Không) với phần thực hành Bồ tát đạo, nên thường được đọc cùng các luận khác của Long Thọ để thấy trọn vẹn cả lý lẫn hạnh.

Dễ nhầm: Tác giả của bộ luận theo truyền thống là Long Thọ, song giới nghiên cứu hiện đại còn thảo luận về việc tác phẩm có thể đã được bổ sung qua quá trình truyền dịch — nên nêu quyền tác giả một cách thận trọng. Cũng đừng nhầm bộ này với chính Kinh Bát Nhã: đây là luận giải thích kinh, không phải bản kinh.