Tứ trí

Tứ trí là bốn loại trí tuệ thanh tịnh viên mãn nơi quả vị Phật, theo giáo lý Duy thức (Pháp tướng tông). Đó là kết quả của tiến trình “chuyển thức thành trí”, tức chuyển hóa tám thức ô nhiễm của phàm phu thành bốn trí giác ngộ.

Gốc từ: “Tứ” là bốn, “trí” (Phạn jñāna) là trí tuệ, sự liễu tri thấu suốt. Bốn trí gồm: Đại viên cảnh trí (trí sáng tròn đầy như tấm gương lớn phản chiếu tất cả), Bình đẳng tánh trí (trí thấy muôn pháp bình đẳng, không phân biệt ta–người), Diệu quan sát trí (trí quán sát rõ ràng đặc tính sai biệt của các pháp để thuyết pháp khế cơ), và Thành sở tác trí (trí thành tựu mọi việc lợi tha).

Theo Duy thức, bốn trí này tương ứng với sự chuyển hóa của tám thức: thức thứ tám (A-lại-da) chuyển thành Đại viên cảnh trí; thức thứ bảy (Mạt-na) chuyển thành Bình đẳng tánh trí; thức thứ sáu (ý thức) chuyển thành Diệu quan sát trí; năm thức trước (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân) chuyển thành Thành sở tác trí.

Liên hệ: Tứ trí cho thấy giác ngộ không phải là tiêu diệt tâm thức, mà là chuyển hóa tận gốc các thức nhiễm ô thành trí tuệ thanh tịnh, hằng soi chiếu và lợi ích chúng sinh.

Dễ nhầm: “Chuyển thức thành trí” không có nghĩa là loại bỏ thức rồi tạo ra trí mới, mà là chính ngay nơi thức được tịnh hóa, công năng phân biệt nhiễm ô biến thành trí tuệ vô lậu.