Bình thường tâm thị đạo

Bình thường tâm thị đạo là một câu Thiền ngữ trứ danh, có nghĩa “tâm bình thường chính là đạo”. Câu này thường được gắn với lời dạy trong nhà Thiền nhằm chỉ rằng đạo không phải điều gì xa lạ, kỳ đặc, mà hiện ngay nơi tâm thái tự nhiên, không tạo tác.

Gốc từ: Chiết tự Hán Việt: “bình thường tâm” (平常心) là cái tâm bình dị, thường nhật, không gắng gượng; “thị” (是) là “chính là”; “đạo” (道) là con đường giác ngộ — cả câu: “tâm bình thường chính là đạo”.

Trong mạch giáo lý Thiền, “tâm bình thường” được giải là tâm không tạo tác, không thủ xả, không thị phi, không đoạn thường, không phàm thánh — tức tâm buông bỏ mọi phân biệt và mong cầu nhân vi. Khi không còn dựng lập ý niệm “phải tìm đạo ở đâu khác”, thì chính trong việc ăn cơm, uống nước, đi đứng hằng ngày đều là sự thể hiện của đạo. Câu nói nhấn mạnh tinh thần vô tâm, sống tỉnh thức và tự nhiên, tương ưng với cái thấy kiến tánh của Thiền.

Ví dụ: Nhà Thiền hay nói “đói thì ăn, mệt thì ngủ” để diễn tả tâm bình thường — làm việc gì thì trọn vẹn với việc ấy, không vướng mắc.

Dễ nhầm: “Tâm bình thường” ở đây không có nghĩa là sống buông thả, mặc tình theo thói quen phàm tình. Nó chỉ tâm đã buông sạch tạo tác phân biệt — một sự bình thản sâu xa, khác hẳn với sự dễ duôi tầm thường.