Thiểu dục tri túc

Thiểu dục tri túc nghĩa là ít ham muốn và biết đủ với những gì mình đang có. Đây không phải là sống kham khổ hay ép mình chối bỏ mọi niềm vui, mà là không để lòng tham cuốn đi mãi, nhờ đó tâm được thảnh thơi, nhẹ nhõm.

Gốc từ: “thiểu” (少) là ít; “dục” (欲) là ham muốn; “tri” (知) là biết; “túc” (足) là đủ. Bốn chữ ghép thành hai vế song đôi: “thiểu dục” (giảm bớt lòng ham) và “tri túc” (biết đã đủ). Hai vế bổ túc nhau — ham ít đi thì dễ thấy đủ, mà thấy đủ rồi thì lòng ham tự lắng.

Một người luôn chạy theo điện thoại đời mới, áo quần hợp mốt thì hiếm khi thấy đủ và cứ thấp thỏm; còn người biết đủ thì vui với cái mình có, có thời gian và tâm trí cho những điều quan trọng hơn.

Liên hệ: thiểu dục tri túc là phương thuốc trực tiếp cho tham — một trong ba độc. Nó cũng là nền của đời sống giới hạnh và là điều kiện thuận lợi cho định: lòng ít vướng bận thì tâm dễ an. Đây là đức tính được khen ngợi cho cả người xuất gia lẫn người tại gia.

Dễ nhầm: biết đủ không có nghĩa là buông xuôi, lười phấn đấu hay không được phép có ước mơ. Người tu hay người tại gia vẫn có thể nỗ lực làm việc, xây dựng cuộc sống tốt đẹp; điểm khác biệt nằm ở chỗ tâm không bị lệ thuộc và dằn vặt bởi sự thèm muốn không đáy. Ta vẫn cố gắng, nhưng cố gắng trong sự an, chứ không trong sự thiếu thốn triền miên của lòng tham. Hiểu như thế, biết đủ là một thứ giàu có thầm lặng: không phải có thật nhiều, mà là thấy đã đủ ngay với những gì đang có.