Tam ác đạo
Ba cảnh giới khổ nhất trong vòng tái sinh — địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh — được xem là quả của những nghiệp xấu nặng.
Tam ác đạo (còn gọi tam đồ) là ba cảnh giới khổ trong sáu nẻo luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ và súc sinh. Đây là cách giáo lý mô tả những trạng thái sinh tồn nặng nề, ít có điều kiện tu học, được cho là kết quả của các nghiệp bất thiện mạnh.
Gốc từ: “Tam” (三) là ba, “ác” (惡) là xấu/dữ, “đạo” (道) ở đây nghĩa là “đường, nẻo tái sinh”. “Tam đồ” thì “đồ” (途) cũng là đường. Ba nẻo gồm: địa ngục (cảnh khổ cùng cực), ngạ quỷ (loài đói khát triền miên), và súc sinh (loài bị si mê, bản năng chi phối).
Tam ác đạo nằm trong khung lục đạo (sáu nẻo) và gắn chặt với luật nghiệp: hành động cố ý xấu đưa tới quả khổ. Mục đích của cái nhìn này không phải để dọa, mà để cảnh tỉnh về sức nặng của hành vi và khích lệ làm lành, giữ giới, hướng tới giải thoát.
Ví dụ: Nhiều vị thầy giải thích tam ác đạo cũng có thể soi vào tâm thức ngay hiện tại: cơn giận thiêu đốt giống địa ngục, lòng tham không bao giờ đủ giống ngạ quỷ, sự mê mờ chỉ sống theo bản năng giống súc sinh.
Dễ nhầm: Đừng hiểu đây là hình phạt do một đấng quyền năng giáng xuống. Theo Phật giáo, không có ai “xử phạt”; đó là vận hành tự nhiên của nhân–quả nghiệp báo, và chính vì vậy ta hoàn toàn có thể chuyển hóa bằng cách thay đổi hành động và tâm ý.