Bất không Như Lai tạng

Bất không Như Lai tạng là một trong hai phương diện được nói đến khi luận về Như Lai tạng — kho tàng tánh giác sẵn có nơi mỗi chúng sinh. “Bất không” nghĩa là chẳng phải trống rỗng: phương diện này nhấn mạnh rằng Như Lai tạng vốn đầy đủ vô lượng công đức, trí tuệ và diệu dụng, nhiều như cát sông, không hề thiếu khuyết.

Gốc từ: bất không (不空) là chẳng trống rỗng, đối lại với không (空); Như Lai tạng (如來藏) là cái tạng (kho chứa) chứa đựng tánh Như Lai. Cặp “không / bất không” ở đây không phải mâu thuẫn mà là hai mặt bổ sung.

Theo cách trình bày trong các kinh luận về Như Lai tạng, Không Như Lai tạng chỉ phương diện tánh giác vốn lìa hết mọi phiền não nhiễm ô, rỗng lặng, sạch các vọng pháp; còn Bất không Như Lai tạng chỉ phương diện cùng một tánh giác ấy lại đầy đủ hằng sa diệu dụng thanh tịnh, không tách rời. Hai mặt này cùng nói về một thể: vừa vắng lặng lìa nhiễm, vừa tròn đầy công đức.

Ví dụ: Như mặt gương sáng: nói “không” vì trên gương vốn không sẵn một hình bóng cố định nào (lìa nhiễm); nói “bất không” vì gương vốn đủ khả năng chiếu hiện muôn hình (đầy đủ diệu dụng).

Dễ nhầm: “Bất không” không có nghĩa là một cái thực thể vật chất hay một bản ngã thường hằng tồn tại độc lập, trái với giáo lý vô ngã. Đây là cách diễn tả sự viên mãn của tánh giác trên phương diện công đức, vẫn nằm trong khuôn khổ duyên khởi và tánh Không.