Tọa cụ

Tọa cụ là tấm vải mà vị tỳ-kheo mang theo bên mình, trải ra để lễ lạy chư Phật, Tổ và để ngồi, giữ cho thân và y áo được sạch sẽ, đồng thời bảo vệ chỗ ngồi nằm khỏi bị hư bẩn. Đây là một trong những vật tùy thân thiết yếu của người xuất gia.

Gốc từ: Pāli/Phạn nisīdana bắt nguồn từ động từ ni-sad (ngồi xuống), nghĩa đen là “vật để ngồi”. Hán dịch là tọa cụ (坐具) — “đồ dùng để ngồi”; còn được phiên âm là ni-sư-đàn.

Về phương diện giới luật, tọa cụ được kể trong nhóm vật dụng tối thiểu của tỳ-kheo (gắn với truyền thống “ba y một bát” và các vật phụ thuộc). Trong Luật, có những quy định cụ thể về kích thước và cách dùng tọa cụ, nhằm giữ tinh thần thiểu dục, tránh xa hoa. Khi lễ Phật, vị tăng thường trải tọa cụ trước rồi đảnh lễ trên đó — biểu thị sự cung kính và giữ uy nghi. Vật này thể hiện nếp sống đơn giản, biết đủ và trân trọng từng vật dụng của người tu.

Ví dụ: Trước thời khóa lễ bái trong chùa, vị tỳ-kheo trải tọa cụ ngay ngắn xuống đất rồi mới quỳ lạy; lễ xong thì xếp gọn lại mang theo — một cử chỉ quen thuộc thể hiện uy nghi và tâm tôn kính.

Dễ nhầm: Tọa cụ tuy dùng để ngồi nhưng không phải là tấm nệm hay chiếu ngồi thông thường; nó mang ý nghĩa giới luật và nghi lễ, gắn với uy nghi của người xuất gia. Đừng nhầm tọa cụ với ngọa cụ (đồ nằm) hay với các tấm y trong ba y của tỳ-kheo.