Tu Xà Đa
Pāli: Sujātā · Sanskrit: Sujātā
Cô là thôn nữ đã dâng bát cháo sữa giúp Thái tử hồi phục sức lực sau thời gian khổ hạnh, ngay trước đêm Ngài giác ngộ.
Tu Xà Đa (phiên âm Sujātā) là một thôn nữ ở vùng gần Ưu Lâu Tần Loa (Uruvelā), bên dòng sông Ni Liên Thiền. Theo truyền thống, sau sáu năm tu khổ hạnh ép xác đến kiệt sức mà chưa đạt giải thoát, Thái tử Tất Đạt Đa nhận bát cháo sữa do cô dâng cúng, nhờ đó hồi phục thể lực để tọa thiền và thành đạo dưới cội bồ đề ngay sau đó.
Gốc từ: Sujātā trong tiếng Phạn–Pāli ghép su- (tốt, đẹp) và jāta (sinh ra), nghĩa đen là “người sinh ra trong gia đình tử tế / khéo sinh”.
Câu chuyện này có ý nghĩa giáo lý quan trọng: nó đánh dấu thời điểm Thái tử từ bỏ lối tu khổ hạnh cực đoan, mở đường cho tuệ giác về Trung đạo — con đường tránh hai cực đoan hưởng lạc và ép xác. Việc nhận cúng dường cũng tượng trưng cho sự nuôi dưỡng thân thể vừa đủ để hành đạo, một nguyên tắc còn lại trong đời sống tu tập về sau.
Ví dụ: Hình ảnh “bát cháo sữa của nàng Tu Xà Đa” trở thành biểu tượng quen thuộc trong tranh tượng kể về cuộc đời Đức Phật, đặt liền trước cảnh thành đạo.
Dễ nhầm: Có người cho rằng việc nhận cháo sữa là “thối thất” hay bỏ cuộc tu. Thực ra đây là sự chuyển hướng có trí tuệ: từ bỏ cực đoan để tìm con đường quân bình, chứ không phải buông xuôi ý chí cầu đạo.