Phật giáo Nguyên thủy

Phật giáo Nguyên thủy (Theravāda) là truyền thống cố gắng gìn giữ giáo lý và giới luật gần với thời Đức Phật còn tại thế, dựa chủ yếu trên kinh điển ghi bằng tiếng Pāli. Truyền thống này phổ biến ở các nước như Sri Lanka, Thái Lan, Myanmar, Lào và Campuchia.

Gốc từ: “Theravāda” là chữ Pāli, ghép từ thera (bậc trưởng lão, vị tỳ-kheo kỳ cựu) và vāda (lời dạy, học thuyết) — nghĩa đen là “lời dạy của các bậc trưởng lão”. Cách dịch “Nguyên thủy” trong tiếng Việt hàm ý truyền thống gìn giữ giáo pháp theo nếp xưa, gần với cội gốc ban đầu.

Nguyên thủy nhấn mạnh sự tu tập của mỗi cá nhân qua giới, định, tuệ và thiền quán để tự mình đi đến giải thoát, với lý tưởng A la hán. Đây là một trong những nhánh lớn của đạo Phật, bên cạnh Đại thừa (vốn nhấn mạnh lý tưởng Bồ tát); cả hai cùng chung gốc rễ nơi lời dạy của Đức Phật và đều lấy Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo làm nền.

Ví dụ: một thiền sinh tu theo truyền thống này thường thực hành thiền vipassanā (quán chiếu) để trực tiếp thấy rõ vô thường, khổ, vô ngã nơi thân tâm mình.

Dễ nhầm: “Nguyên thủy” không có nghĩa là cổ hủ hay thấp kém hơn Đại thừa, cũng không phải là tên gọi mang tính chê bai. Đây là hai truyền thống khác nhau về cách trình bày và nhấn mạnh, chứ không phải hơn thua. Người học nên tránh thái độ phân biệt tông phái: cả hai đều hướng tới chấm dứt khổ đau và đều có giá trị riêng đáng trân trọng.