Địa biến xứ

Địa biến xứ là một đề mục thiền biến xứ (kasiṇa) lấy đất làm đối tượng quán. Hành giả tập trung vào một tướng đất rồi quán tưởng cho tướng ấy mở rộng, trải khắp mọi hướng, nhờ đó nhiếp tâm vào một điểm và phát triển định.

Gốc từ: Tiếng Pāli paṭhavī kasiṇa: paṭhavī là đất, kasiṇa nghĩa là “toàn thể, cùng khắp”. Dịch Hán “biến xứ” tức “khắp mọi nơi”, chỉ việc quán tướng sở duyên cho biến mãn cùng khắp không gian. Đây là một trong nhóm mười biến xứ (đất, nước, lửa, gió, các màu sắc, hư không, ánh sáng).

Trong pháp tu, hành giả thường dùng một đối tượng đất (như một dĩa đất sét được làm phẳng) để gom tâm. Khi tướng đất được ghi nhận rõ trong tâm, hành giả nhắm mắt vẫn thấy được tướng ấy (tợ tướng), rồi mở rộng tướng này cho biến khắp. Pháp này có thể dẫn tâm vào các tầng thiền sắc giới và làm nền cho các năng lực định sâu.

Trong thực hành: Biến xứ là một trong nhiều phương pháp tu định được trình bày trong truyền thống Thượng tọa bộ, thuộc nhóm các đề mục giúp đạt định mạnh.

Dễ nhầm: “Biến xứ” không phải là việc thờ đất hay tin đất có thần lực, mà chỉ dùng đất làm điểm tựa cho tâm. Mục đích là nhiếp tâm đạt định, chứ bản thân tướng đất không phải đối tượng để chấp giữ vĩnh viễn.