Lý pháp giới

Lý pháp giới là một trong tứ pháp giới (bốn tầng nhìn về thế giới) của tông Hoa Nghiêm, chỉ phương diện lý — tức bản thể bình đẳng, nhất như, chân như làm nền tảng cho vạn pháp. Trong khi sự pháp giới nói về thế giới hiện tượng sai biệt muôn hình muôn vẻ, thì lý pháp giới chỉ vào lý thể chung, trống lặng, không sai biệt nằm bên dưới mọi hiện tượng ấy.

Gốc từ: “Lý” (理) chỉ nguyên lý, bản thể, lẽ chân thật phổ biến; “pháp giới” (dharmadhātu) chỉ toàn thể thế giới các pháp. “Lý pháp giới” do đó là cái nhìn quán chiếu vạn pháp trên bình diện chân lý nền tảng.

Về giáo lý, tứ pháp giới gồm: sự pháp giới (hiện tượng riêng biệt), lý pháp giới (bản thể bình đẳng), lý sự vô ngại pháp giới (bản thể và hiện tượng dung thông không ngăn ngại), và sự sự vô ngại pháp giới (mọi hiện tượng tương dung tương nhiếp, trùng trùng vô tận). Lý pháp giới là bước nhận thức thứ hai, đặt nền cho hai tầng dung thông cao hơn.

Ví dụ: Có thể ví các đợt sóng khác nhau (sự) đều cùng một tánh nước (lý); lý pháp giới là cái nhìn về “tánh nước” chung của mọi đợt sóng.

Dễ nhầm: Lý pháp giới chỉ riêng phương diện bản thể, chưa phải mục tiêu cao nhất của Hoa Nghiêm. Cảnh giới rốt ráo là sự sự vô ngại — nơi lý và sự, và các sự với nhau, đều viên dung không chướng ngại.