Thanh Biện
Sanskrit: Bhāvaviveka
Luận sư Trung Quán nổi tiếng của Ấn Độ, người khai lập nhánh Trung Quán Tự Lập.
Một luận sư quan trọng của Phật giáo Ấn Độ, sống vào khoảng thế kỷ thứ 6. Ngài thuộc dòng Trung Quán do Bồ Tát Long Thọ khai sáng, và được xem là người lập nên nhánh Trung Quán Tự Lập (Svātantrika) — một trong hai phân nhánh lớn của Trung Quán về sau.
Gốc từ: Tên Phạn Bhāvaviveka thường được hiểu là “phân biệt rõ về sự hữu (bhāva)”. “Thanh Biện” (清辯) là tên Hán dịch, với “Biện” nhấn vào tài biện luận sắc bén của ngài. “Tự lập” dịch chữ Svātantrika, nghĩa là dùng luận thức độc lập để lập tông.
Điểm đặc trưng trong tư tưởng của ngài là: khi tranh luận để hiển bày tánh không, ngài chủ trương nên đưa ra những luận thức khẳng định có tính độc lập của riêng mình, chứ không chỉ phá lập luận của đối phương. Điều này khác với nhánh Trung Quán Cụ Duyên (Prāsaṅgika) của ngài Nguyệt Xứng sau đó, vốn chủ trương chỉ dùng phương pháp quy mậu, vạch ra mâu thuẫn nội tại trong lập luận của người khác mà không tự lập luận thức riêng.
Liên hệ: Cuộc phân kỳ giữa Tự Lập và Cụ Duyên là một bước ngoặt trong lịch sử triết học Trung Quán, ảnh hưởng sâu đến cách trình bày tánh không ở Phật giáo Tây Tạng về sau.
Dễ nhầm: Có người tưởng Thanh Biện phản đối Long Thọ; thực ra ngài vẫn theo dòng Trung Quán, chỉ khác về phương pháp luận chứng so với ngài Nguyệt Xứng, chứ không phải đối lập về mục tiêu là tánh không.