Thanh Tịnh Đạo Luận
Pāli: Visuddhimagga
Bộ luận tổng hợp toàn bộ con đường tu tập theo truyền thống Phật giáo Nguyên thủy, do ngài Phật Âm biên soạn.
Thanh Tịnh Đạo Luận là bộ luận đồ sộ trình bày một cách có hệ thống toàn bộ con đường tu tập theo truyền thống Thượng tọa bộ (Theravāda), do luận sư Phật Âm (Buddhaghosa) biên soạn ở Tích Lan vào khoảng thế kỷ V. Đây được xem là tác phẩm chú giải quan trọng và súc tích bậc nhất của Phật giáo Nguyên thủy.
Gốc từ: Visuddhimagga ghép từ visuddhi (thanh tịnh, sự trong sạch) và magga (con đường) — nghĩa là “con đường đưa đến thanh tịnh”.
Bộ luận tổ chức toàn bộ pháp hành quanh ba phần Giới – Định – Tuệ (Tam học): phần Giới bàn về nền tảng đạo đức và hạnh đầu đà; phần Định trình bày rất chi tiết bốn mươi đề mục thiền chỉ (như niệm hơi thở, quán tử thi, các đề mục biến xứ); phần Tuệ phân tích sâu về danh-sắc, duyên khởi, các tầng tuệ minh sát dẫn đến giải thoát. Vì tính bao quát và thực tiễn, đây là sách gối đầu giường của nhiều hành giả và học giả Theravāda đến tận ngày nay.
Ví dụ: Có thể hình dung bộ luận như một “cẩm nang chỉ đường” chi tiết: bắt đầu từ việc giữ tâm trong sạch, rèn sự tập trung, rồi mới dùng tâm vững vàng đó để soi rõ bản chất vô thường của thân tâm.
Dễ nhầm: Dù rất quyền uy, Thanh Tịnh Đạo Luận là luận (tác phẩm chú giải của một vị thầy), không phải lời Phật dạy trực tiếp như trong tạng Kinh.