Lịch sử · Tông phái · Nhân vật · Văn hóa
Lịch sử Phật giáo · Phật giáo Việt Nam · Các tông phái · Chư Tổ & danh tăng · Bồ Tát · Lễ hội & ngày lễ
17 bài viết
Đại Thế Chí Bồ Tát (Mahāsthāmaprāpta) là một vị Bồ Tát lớn trong Phật giáo Đại thừa, tượng trưng cho ánh sáng trí tuệ soi đường cho chúng sinh. Ngài cùng Quán Thế Âm Bồ Tát là hai vị thị giả của Đức Phật A Di Đà, hợp thành "Tây Phương Tam Thánh". Nếu Quán Âm biểu trưng cho từ bi thì Đại Thế Chí biểu trưng cho trí tuệ và sức mạnh tinh tấn của pháp môn niệm Phật, dẫn dắt người tu về cõi Cực Lạc.
Đi lễ chùa đầu năm là nét đẹp văn hoá của người Việt: đến chùa lễ Phật, cầu một năm an lành và nhắc mình sống thiện. Hiểu đúng tinh thần đạo Phật, đi chùa đầu năm không phải để "xin lộc, xin tài" theo kiểu đổi chác hay đốt nhiều vàng mã, mà là dịp lắng tâm, gieo nhân lành và phát nguyện sống tốt hơn. Đi lễ có phước hay không nằm ở tâm thành, sự lễ độ và việc thiện mình làm — chứ không ở mâm lễ to hay tiền giọt dầu nhiều.
Lễ cầu an là nghi lễ tụng kinh, làm việc lành nguyện cho người sống được bình an, khoẻ mạnh; lễ cầu siêu là nghi lễ hồi hướng công đức cho người đã mất được siêu thoát, an lành nơi cảnh giới mới. Theo đạo Phật, điều thật sự mang lại lợi ích không phải bản thân nghi lễ, mà là việc lành và tâm thành đi kèm — tụng kinh để nhắc tâm hướng thiện, làm phước để hồi hướng. Nghi lễ là phương tiện hỗ trợ, không phải phép màu đổi chác.
Mỗi năm có ba ngày vía Quán Thế Âm Bồ Tát theo âm lịch: 19/2 (ngày đản sinh), 19/6 (ngày thành đạo) và 19/9 (ngày xuất gia). Đây là dịp người Phật tử tưởng nhớ và học theo hạnh từ bi, lắng nghe và cứu khổ của Bồ Tát Quán Thế Âm. Cách thực hành đúng tinh thần không phải cầu xin ban lộc, mà là tụng kinh, niệm danh hiệu, làm việc thiện và tập mở lòng từ bi với mọi người trong đời sống.
An cư kiết hạ là truyền thống chư Tăng Ni cùng ở yên một nơi để chuyên tu trong ba tháng mùa mưa (thường khoảng tháng 4 đến tháng 7 âm lịch), thay vì đi lại khắp nơi. Truyền thống này có từ thời Đức Phật, nhằm tránh giẫm đạp côn trùng, cây cỏ đang sinh sôi mùa mưa, đồng thời tạo điều kiện cho Tăng đoàn thúc liễm thân tâm, trau dồi giới-định-tuệ. Đây là dịp Phật tử tại gia gieo phước qua hộ trì Tam Bảo.
Chùa là nơi thờ Phật và tu học theo đạo Phật. Đình là nơi thờ Thành hoàng làng và sinh hoạt cộng đồng. Đền thờ các vị thần, thánh hoặc anh hùng dân tộc. Miếu là nơi thờ nhỏ cho thần linh hoặc nhân vật được tôn kính. Chỉ có chùa thuộc Phật giáo; đình, đền, miếu thuộc tín ngưỡng dân gian — dù trong thực tế đôi khi đan xen.
Đi lễ chùa đầu năm là nét đẹp văn hoá để tĩnh tâm, hướng thiện và phát nguyện sống tốt trong năm mới. Đúng tinh thần đạo Phật, hãy đến chùa với lòng thành kính, lễ Phật, nghe pháp và làm việc thiện — thay vì chen lấn “cướp lộc”, rải tiền lẻ hay đốt nhiều vàng mã. Cầu bình an và trí tuệ thì phù hợp; cầu tài lộc kiểu đổi chác thì không đúng tinh thần.
Lễ Phật Đản là ngày kỷ niệm Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đản sinh, thường được tổ chức vào rằm tháng Tư âm lịch. Đây là một trong những ngày lễ lớn nhất của Phật giáo (Đại lễ Vesak). Ý nghĩa của ngày không nằm ở nghi lễ phô trương, mà ở việc tưởng nhớ và thực hành theo lời Phật dạy: từ bi, trí tuệ và sống tỉnh thức.
Lễ Vu Lan (rằm tháng Bảy âm lịch) là dịp Phật giáo nhắc nhở lòng hiếu thảo và tri ân cha mẹ, tổ tiên. Lễ bắt nguồn từ câu chuyện Tôn giả Mục Kiền Liên cứu mẹ trong Kinh Vu Lan Bồn. Ý nghĩa cốt lõi không nằm ở mâm cúng lớn hay đốt vàng mã, mà ở lòng biết ơn và việc chăm sóc, hiếu kính cha mẹ khi còn sống.
Phật Di Lặc (Maitreya) là vị Phật tương lai — hiện là một vị Bồ Tát ở cung trời Đâu Suất, sẽ giáng sinh thành Phật để hoằng dương Chánh pháp khi giáo pháp của Đức Phật Thích Ca mai một. Ở Đông Á, ngài thường được tạc hình một vị bụng to, miệng cười hoan hỉ (hình ảnh Bố Đại hòa thượng), biểu trưng cho lòng bao dung, hỉ xả và an vui — không phải 'thần tài' ban lộc.
Phật Thích Ca Mâu Ni là vị Phật lịch sử có thật, sống cách nay hơn 2.500 năm ở Ấn Độ và là người khai sáng đạo Phật. Phật A Di Đà là vị Phật được nói đến trong kinh điển Đại Thừa, gắn với cõi Tây Phương Cực Lạc và pháp môn Tịnh Độ. Một vị là người thầy lịch sử, một vị biểu trưng cho ánh sáng và thọ mạng vô lượng.
Phổ Hiền Bồ Tát (Samantabhadra) là vị Bồ Tát tượng trưng cho hạnh nguyện và sự thực hành trong Phật giáo Đại thừa — đem trí tuệ và từ bi vào hành động cụ thể. Ngài thường được mô tả cưỡi voi trắng sáu ngà, biểu tượng cho sức mạnh bền bỉ của việc tu hành. Phổ Hiền nổi tiếng với "Mười đại nguyện", nhắc người tu rằng hiểu biết phải biến thành việc làm thì mới trọn vẹn.
Quan Thế Âm Bồ Tát (Avalokiteśvara) là vị Bồ Tát biểu trưng cho lòng từ bi — 'lắng nghe tiếng kêu khổ của thế gian' để cứu giúp. Người Việt thường gọi là Phật Bà Quan Âm. Ngài không phải vị thần ban phước theo kiểu cầu xin, mà là hình ảnh nhắc mỗi người nuôi dưỡng tâm từ bi và biết lắng nghe nỗi khổ của nhau.
Tịnh Độ nghĩa là "cõi nước thanh tịnh" — thường chỉ cõi Cực Lạc của Đức Phật A Di Đà. Pháp môn Tịnh Độ là cách tu phổ biến nhất ở Việt Nam: chủ yếu niệm danh hiệu "Nam Mô A Di Đà Phật" với lòng tin, nguyện và hành, mong được vãng sinh về cõi Cực Lạc để tiếp tục tu học cho đến giác ngộ. Tịnh Độ được xem là pháp môn dễ thực tập, hợp với mọi người, mọi hoàn cảnh.
Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát (Manjushri) là vị Bồ Tát tượng trưng cho trí tuệ siêu việt trong Phật giáo Đại thừa. Ngài thường được mô tả tay cầm thanh kiếm (chặt đứt vô minh, phiền não) và cưỡi sư tử xanh (sức mạnh của trí tuệ). Thờ kính Văn Thù không phải để cầu thông minh thần kỳ, mà để học theo hạnh trí tuệ: nhìn rõ sự thật, đoạn trừ mê mờ, và dùng hiểu biết đúng đắn dẫn đường cho từ bi.
Xá lợi là phần di thể còn lại sau khi hỏa táng nhục thân của Đức Phật hoặc các bậc tu hành cao, thường ở dạng những hạt tinh thể cứng. Trong đạo Phật, xá lợi được tôn kính như biểu tượng cho công phu tu tập về giới – định – tuệ. Tôn kính xá lợi là để khởi lòng kính ngưỡng và noi gương, không nên sùng bái mê tín hay xem như "bùa" linh thiêng ban phước.
'Cư trần lạc đạo' nghĩa là 'ở giữa cõi trần mà vui với đạo' — tinh thần Thiền phái Trúc Lâm do Phật Hoàng Trần Nhân Tông sáng lập. Bạn không cần bỏ nhà cửa, công việc, gia đình để tìm đạo. Đạo ở ngay trong cách bạn sống đời thường — ăn cơm, làm việc, đối đãi với người — một cách tỉnh thức và an nhiên.