Tứ Vô Lượng Tâm: Từ, Bi, Hỷ, Xả và cách rải tâm từ

Bốn tâm không giới hạn

Gọi là "vô lượng" vì khi rèn đến nơi, bốn tâm này có thể trải ra không giới hạn, tới mọi người, không phân biệt thân sơ:

Tâm	Pāli	Là gì
Từ	mettā	Mong cho người khác được an vui
Bi	karuṇā	Mong cho người khác bớt khổ
Hỷ	muditā	Vui mừng trước niềm vui, thành công của người khác
Xả	upekkhā	Giữ lòng quân bình, thương mà không bám, không thiên vị

Từ và Bi hướng lòng ta ra với hạnh phúc và nỗi khổ của người. Hỷ chữa căn bệnh ganh tị (rất phổ biến thời mạng xã hội). Xả giữ cho ba tâm kia không trượt thành luyến ái, bi lụy hay kiệt sức.

Kẻ thù gần và kẻ thù xa

Một chỉ dẫn tinh tế: mỗi tâm đẹp có hai "kẻ thù". Kẻ thù xa là cái đối nghịch rõ ràng; kẻ thù gần là cái giả dạng — trông giống nhưng đã biến chất, nguy hiểm hơn vì khó nhận ra:

Tâm	Kẻ thù gần (giả dạng)	Kẻ thù xa (đối nghịch)
Từ	Luyến ái, chiếm hữu	Sân hận, ác ý
Bi	Thương hại, kiệt sức vì gánh	Tàn nhẫn, lạnh lùng
Hỷ	A dua, vui hùa theo cái xấu	Ganh tị, đố kỵ
Xả	Dửng dưng, vô cảm	Bám víu, lo lắng thái quá

Nhiều cha mẹ tưởng mình đang có Từ (thương con) nhưng thật ra đã rơi vào luyến ái, kiểm soát. Phân biệt được kẻ thù gần là chìa khóa để tu bốn tâm này cho đúng.

Bài thiền rải tâm từ — năm vòng

Ta lần lượt gửi lời chúc lành tới năm nhóm, mở rộng dần từ gần ra xa. Câu chúc nền cho mỗi vòng: "Nguyện cho [đối tượng] được an lành, khỏe mạnh, bình an trong tâm, sống nhẹ nhàng."

1. Chính mình — vì không thương được mình thì khó thương người.
2. Người mình thương — cha mẹ, con, bạn thân.
3. Người trung tính — bác bảo vệ, người bán hàng quen.
4. Người khó (làm vừa sức) — đừng bắt đầu bằng kẻ thù lớn nhất; chọn người chỉ hơi khó, rồi tăng dần như tập tạ.
5. Tất cả chúng sinh — "Nguyện cho tất cả mọi loài được an lành…"

Nếu rải tâm từ cho chính mình (vòng 1) thấy khó — nhiều người Việt khó thương mình — thì đó chính là dấu hiệu bạn cần vòng này nhất.

Từ bi không có nghĩa để bị lạm dụng

Một hiểu lầm tai hại, đặc biệt với người hay hy sinh: nghĩ rằng từ bi là phải nhẫn nhịn vô điều kiện. Đây là kẻ thù gần của Bi.

• Thương người không có nghĩa cho phép họ làm hại mình hay người khác.
• Bạn có thể giữ lòng từ mà vẫn nói "không", vẫn đặt ranh giới, vẫn rời một mối quan hệ độc hại.
• Thương mình cũng là một phần của từ bi — bạn nằm trong "tất cả chúng sinh" đáng được thương.

Trên máy bay, người ta dặn đeo mặt nạ dưỡng khí cho mình trước rồi mới giúp người bên cạnh. Không phải ích kỷ — mà vì có tự lo được, bạn mới giúp người khác bền lâu. Từ bi có trí tuệ là từ bi gồm cả chính mình.